Het nieuwe jaar voelt vaak als een schone lei. Toch merk je misschien dat die lei al snel weer volloopt. Meldingen, spullen, to-do’s, geluiden, verwachtingen. Nog voor februari begint, zit je hoofd alweer vol. Dat is geen gebrek aan discipline of goede voornemens. Het is simpelweg hoe ons leven is ingericht.
Ontprikkelen en ontspullen worden daarom vaak in één adem genoemd. Niet als trend, maar als reactie op een wereld die continu aan je trekt. Minder spullen blijkt verrassend vaak te leiden tot minder mentale ruis. En andersom werkt het ook. Wie mentaal rust creëert, kijkt vanzelf kritischer naar wat er allemaal in huis ligt.
Dit artikel gaat niet over strak minimalisme of rigoureus alles wegdoen. Het gaat over ruimte maken. In huis én in je hoofd. Op een manier die past bij een gewoon leven, met werk, gezin, vrienden en hobby’s.
Wat bedoelen we eigenlijk met ontprikkelen?
Ontprikkelen klinkt vaag, maar het is eigenlijk heel concreet. Prikkels zijn alle signalen die binnenkomen via je zintuigen en gedachten. Geluid, licht, geur, schermen, gesprekken, rommel, maar ook onafgemaakte taken.
Volgens psycholoog Thijs Launspach, die regelmatig schrijft over stress en mentale belasting, raken veel mensen overprikkeld omdat het brein te weinig herstelmomenten krijgt. Hij benoemt in interviews dat rust niet vanzelf ontstaat, maar actief ruimte nodig heeft.
Ontprikkelen betekent dus niet dat je in stilte op een meditatiekussen moet zitten. Het betekent dat je bewust keuzes maakt in wat aandacht krijgt en wat niet.
Veelvoorkomende bronnen van prikkels in huis
- Stapels spullen zonder vaste plek
- Open kasten en volle aanrechten
- Meerdere schermen tegelijk aan
- Overdaad aan kleuren, patronen en decoratie
- Losliggende papieren en lijstjes
Je huis werkt als een verlengstuk van je hoofd. Wat je ziet, vraagt aandacht. Zelfs als je denkt dat je het negeert.
Ontspullen is geen doel, maar een middel
Ontspullen wordt vaak gebracht als een eindpunt. Een leeg huis, weinig bezit. Maar in de praktijk werkt het anders. Ontspullen is een hulpmiddel om beter te kunnen leven in je eigen ruimte.
Het gaat niet om minder om het minder. Het gaat om genoeg.
Waarom spullen mentale energie kosten
Elke bezitting vraagt iets van je:
- onderhoud
- schoonmaken
- opbergen
- beslissen waar het hoort
Hoe meer spullen, hoe meer microbeslissingen per dag. Die optelsom maakt moe. Door bewust te kiezen wat mag blijven, verlaag je die dagelijkse mentale belasting.
Volgens diverse onderzoeken naar keuzestress, onder andere aangehaald in publicaties van het Sociaal en Cultureel Planbureau, ervaren mensen meer rust wanneer hun leefomgeving overzichtelijker is. Geen lege kamers, maar duidelijke structuren.
Begin niet met opruimen, maar met kijken
De meeste ontspulpogingen stranden omdat ze te groot beginnen. Een hele zolder in één weekend is vragen om frustratie. Ontspullen begint niet met dozen, maar met observatie.
Een simpele kijkoefening
Loop door je huis en stel jezelf per ruimte één vraag:
Wat maakt deze plek onrustig voor mij?
Dat kan zijn:
- visuele drukte
- spullen zonder functie
- dingen met een schuldgevoel
- objecten die herinneren aan iets dat niet meer past
Je hoeft nog niets weg te doen. Alleen benoemen is genoeg om patronen te zien.
Ontprikkelen per ruimte, niet per categorie
Veel opruimmethodes werken met categorieën zoals kleding of papier. Dat kan helpen, maar bij ontprikkelen werkt een andere volgorde vaak beter. Denk in ruimtes en momenten.
De woonkamer
Dit is vaak de meest gebruikte ruimte. Vraag je af:
- waar rust je ogen als je zit
- wat zie je als eerste bij binnenkomst
Een paar aanpassingen maken al verschil:
- Leg afstandsbedieningen en opladers uit het zicht
- Beperk decoratie tot wat echt iets met je doet
- Kies één plek voor losse spullen
De keuken
De keuken is een prikkelcentrum. Geuren, geluiden, beweging.
- Houd het aanrecht zo leeg mogelijk
- Berg apparaten op die je zelden gebruikt
- Geef alles een vaste plek
Minder zoeken betekent rustiger koken en eten.
De slaapkamer
Ontprikkelen begint vaak hier, maar wordt onderschat.
- Verwijder spullen die niets met slapen te maken hebben
- Vermijd felle kleuren en drukke patronen
- Laat werk en administratie buiten deze ruimte
Emotionele spullen vragen een andere aanpak
Niet alles wat onrust geeft, is praktisch. Sommige spullen dragen emotie. Brieven, cadeaus, erfstukken.
Ontspullen betekent hier niet weggooien, maar herwaarderen.
Drie vragen die helpen
- Maakt dit mij blij of zwaar
- Bewaar ik dit uit liefde of uit plicht
- Zou ik dit opnieuw een plek geven
Je mag spullen loslaten zonder de herinnering te verliezen. Dat besef geeft vaak letterlijk lucht.
Digitale prikkels tellen ook mee
Ontprikkelen stopt niet bij je voordeur. Digitale rommel werkt net zo door.
Kleine digitale ontspulstappen
- Zet meldingen uit die niet nodig zijn
- Ruim je startscherm op
- Verwijder apps die je onrustig maken
- Beperk nieuwsconsumptie tot vaste momenten
Volgens experts in mentale gezondheid draagt digitale begrenzing sterk bij aan focus en rust, juist omdat het brein continu alert staat op nieuwe signalen.
Rust ontstaat door herhaling, niet door perfectie
Ontprikkelen en ontspullen zijn geen eenmalige projecten. Ze werken het best als zachte routines.
Denk aan:
- elke week tien minuten opruimen
- één lade per maand nalopen
- aan het eind van de dag oppervlakken leegmaken
Geen groot plan, wel consequent.
Het nieuwe jaar is geen startschot voor een nieuw jij. Het is een uitnodiging om het iets lichter te maken. Minder ruis. Meer ruimte. Niet omdat het moet, maar omdat het prettig is.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen ontprikkelen en ontspullen?
Ontprikkelen richt zich op mentale rust, ontspullen op het verminderen van spullen. Ze versterken elkaar, maar zijn niet hetzelfde.
Waarom geeft ontspullen rust in je hoofd?
Minder spullen betekent minder keuzes, minder onderhoud en minder visuele prikkels in huis.
Hoe begin je met ontprikkelen in huis?
Start met observeren per ruimte en kijk wat onrust geeft, zonder meteen alles weg te doen.
Moet je minimalistisch leven om te ontprikkelen?
Nee, het gaat om wat voor jou genoeg is, niet om zo min mogelijk bezitten.
Welke ruimte geeft het snelst rust bij ontspullen?
Voor veel mensen is dat de woonkamer of slaapkamer, omdat je daar veel tijd doorbrengt.
Helpt digitale ontspulling echt tegen stress?
Ja, minder meldingen en schermprikkels zorgen voor meer focus en minder mentale belasting.
Hoe houd je ontspullen vol op lange termijn?
Door kleine vaste momenten in te bouwen en het niet te zien als een eenmalig project.
