Levensloopbestendig wonen: zo maak je je huis geschikt voor later

Je huis voelt waarschijnlijk heel vanzelfsprekend. Je loopt zonder nadenken naar boven, stapt de douche in, pakt een pan uit een lage keukenkast en loopt ’s nachts naar het toilet. Juist daardoor vallen kleine obstakels nauwelijks op. Tot bewegen minder makkelijk wordt.

Een hoge drempel kan dan ineens lastig zijn. Een gladde badkamervloer vraagt meer aandacht en een trap kan bepalen welke delen van je huis je nog prettig kunt gebruiken. Wie graag langer zelfstandig wil wonen, doet er daarom goed aan niet pas over woningaanpassingen na te denken wanneer ze noodzakelijk worden.

Levensloopbestendig wonen kijkt specifiek naar ouder worden, veranderende mobiliteit en de mogelijkheid om zelfstandig in je eigen huis te blijven wonen. Dat is iets anders dan breder nadenken over een woning die tijdens verschillende levensfasen kan veranderen. Denk daarbij aan gezinsuitbreiding, thuiswerken, kinderen die tijdelijk terugkeren of ruimte voor mantelzorg. Daarover lees je meer in Toekomstbestendig wonen: zo kan je huis met je leven meegroeien.

Een huis levensloopbestendig maken betekent niet dat je van je woning alvast een zorgwoning maakt. Veel slimme keuzes zijn juist nu al prettig. Een ruime inloopdouche is comfortabel, een drempelloze vloer oogt rustig, brede doorgangen geven ruimte en goede verlichting maakt een interieur prettiger. Later krijgen diezelfde keuzes extra waarde wanneer lopen, bukken, opstaan of het bewaren van evenwicht minder gemakkelijk wordt.

Wanneer is een woning levensloopbestendig?

Een levensloopbestendige woning blijft praktisch bruikbaar wanneer je lichamelijke mogelijkheden veranderen. Je kunt belangrijke plekken in huis bereiken, dagelijkse handelingen zo veel mogelijk zelfstandig uitvoeren en hoeft zo min mogelijk onnodige fysieke hindernissen te overwinnen.

Daarbij kun je denken aan een woning waarin:

• de entree gemakkelijk toegankelijk is;
• belangrijke looproutes zo veel mogelijk drempelloos zijn;
• deuren en doorgangen voldoende ruimte bieden;
• de badkamer veilig en praktisch te gebruiken is;
• veelgebruikte spullen gemakkelijk bereikbaar zijn;
• de trap veilig is of op termijn vermeden kan worden;
• toilet, slaapruimte en badkamer bereikbaar blijven;
• voldoende en goed geplaatste verlichting aanwezig is.

Dat betekent niet dat iedere levensloopbestendige woning volledig rolstoeltoegankelijk moet zijn. De juiste aanpassingen hangen af van het huis, de bewoners en de manier waarop de woning later gebruikt moet kunnen worden.

Ook de Rijksoverheid noemt bij het geschikt maken van een woning voor later onder meer drempels, verlichting, keuken, sanitair en trap als aandachtspunten. Het gaat dus niet om één speciale voorziening, maar om het samenspel van bereikbaarheid, veiligheid en praktisch dagelijks gebruik.

Begin bij de route door je huis

Een goede manier om je huis aan te passen voor later is verrassend eenvoudig: begin buiten bij de voordeur en loop vervolgens je normale routes door het huis.

Kijk daarbij niet alleen naar kamers, maar vooral naar handelingen. Kun je gemakkelijk vanaf buiten naar binnen? Kun je zonder obstakels naar de woonkamer en keuken? Hoe kom je bij het toilet? Wat kom je onderweg tegen?

Kijk kritisch naar de entree

Bij de voordeur kunnen kleine hoogteverschillen later behoorlijk hinderlijk worden. Zeker wanneer je ooit een rollator of rolstoel gebruikt, kan een drempel die nu nauwelijks opvalt een serieus obstakel vormen.

Kijk meteen of er voldoende ruimte is om rustig een deur te openen. Een smalle entree vol schoenen, tassen, planten en meubels kan onhandig worden wanneer je minder stabiel staat of meer bewegingsruimte nodig hebt.

Drempels: klein detail, groot verschil

Wie een huis zonder drempels wil maken, hoeft niet automatisch de complete vloer open te breken. Soms kunnen bestaande drempels worden verwijderd of verlaagd. In andere situaties kan een geleidelijke overgang worden gemaakt.

Een vlakke overgang heeft bovendien nu al voordelen. Kamers lopen visueel mooier in elkaar over, schoonmaken wordt eenvoudiger en er is minder kans dat je met een voet achter een rand blijft hangen.

Houd looproutes vrij

Bekijk vervolgens de meubels. Een fauteuil, bijzettafel of grote plant op precies de verkeerde plek kan een looproute onnodig smal maken.

Probeer veelgebruikte routes logisch en ruim te houden. Vooral de verbinding tussen entree, woonkamer, keuken, toilet, slaapkamer en badkamer verdient aandacht. Kijk ook naar losse vloerkleden en gladde vloeren. Een vloerkleed hoeft niet automatisch weg, maar het moet wel goed blijven liggen en geen opkrullende randen hebben.

Wat als traplopen moeilijker wordt?

In een huis met meerdere verdiepingen verdient de trap extra aandacht. Zolang traplopen gemakkelijk gaat, lijkt er weinig aan de hand. Wanneer kracht, conditie of evenwicht afnemen, kan juist de trap bepalen hoe bruikbaar de bovenverdieping nog is.

Begin met relatief eenvoudige verbeteringen. Zorg voor goede verlichting en duidelijk zichtbare treden. Een stevige leuning is belangrijk en een tweede trapleuning kan extra houvast bieden. Controleer ook of de treden voldoende grip hebben en houd de trap vrij van spullen.

En een traplift?

Wanneer traplopen daadwerkelijk moeilijk wordt, kan een traplift een mogelijkheid zijn. Regelhulp van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport noemt een traplift als voorbeeld van een woningaanpassing voor mensen die minder goed ter been zijn.

Toch is het verstandig verder te kijken dan alleen de trap. Een traplift zorgt ervoor dat je boven kunt komen, maar verandert niets aan de indeling van de woning. Vraag jezelf daarom ook af wat er mogelijk is wanneer je het dagelijks leven ooit grotendeels op één woonlaag wilt organiseren.

Slapen en douchen op de begane grond

Een van de grotere keuzes bij levensloopbestendig verbouwen is het samenbrengen van belangrijke woonfuncties op één verdieping.

Heb je beneden een werkkamer, speelkamer, bijkeuken of ruime eetkamer? Dan kan zo’n ruimte misschien ooit als slaapkamer worden gebruikt. Soms kan een aanbouw een oplossing bieden. Je hoeft die slaapkamer niet direct te realiseren. Het is al waardevol om te weten welke mogelijkheden de woning biedt.

Daarbij hoort meteen een tweede vraag: waar zijn toilet en badkamer? Een slaapkamer beneden heeft veel minder praktische waarde wanneer je voor iedere douchebeurt alsnog naar boven moet. Wie serieus onderzoekt of de woning geschikt kan worden voor een situatie waarin traplopen niet meer vanzelfsprekend is, kijkt daarom naar het complete pakket: slapen, toilet en wassen.

Is er beneden voldoende ruimte voor een toekomstige slaapruimte en sanitair, dan kan het dagelijkse leven grotendeels gelijkvloers worden georganiseerd.

Een bestaande woonkamer of andere grote ruimte hoeft daarvoor niet altijd permanent te worden opgesplitst. Met een flexibele afscheiding kun je bijvoorbeeld privacy rond een slaapgedeelte creëren zonder meteen een vaste binnenmuur te plaatsen. Dat houdt de ruimte nu open en geeft later mogelijkheden om de indeling aan te passen.

Zo maak je de badkamer geschikt voor later

De badkamer verdient extra aandacht wanneer je een woning geschikt wilt maken voor ouderen. Water, gladde oppervlakken, hoogteverschillen en beperkte bewegingsruimte komen hier samen.

Gelukkig zijn veel maatregelen die later praktisch zijn nu al comfortabel.

Kies voor een ruime inloopdouche

Een douche zonder hoge instap maakt in- en uitstappen eenvoudiger. Zorg bij een verbouwing voor voldoende bewegingsruimte en voorkom waar mogelijk onnodige niveauverschillen.

Denk niet alleen aan de douche van vandaag. Stel jezelf ook de vraag of er voldoende plek zou zijn om zittend te douchen wanneer lang staan ooit moeilijk wordt. Een losse of vaste douchezitting kan later een eenvoudige toevoeging zijn als daarvoor voldoende ruimte beschikbaar is.

Besteed aandacht aan de vloer

Een mooie tegel is niet automatisch een praktische badkamertegel. Vooral wanneer de vloer nat wordt, wil je voldoende grip houden.

De Rijksoverheid adviseert bij het aanpassen van een woning voor later aandacht te besteden aan een vlakke en stroeve vloer in badkamer en toilet. Kijk daarom bij nieuwe tegels niet alleen naar kleur en formaat, maar ook naar de eigenschappen van het oppervlak wanneer het nat is.

Denk achter de tegels

Een slimme voorbereiding kan volledig onzichtbaar zijn.

Wanneer je de badkamer toch verbouwt, kun je op logische plekken zorgen voor voldoende stevige wandconstructies. Mocht later ondersteuning naast het toilet of in de douche nodig zijn, dan kan die daar degelijk worden bevestigd.

Je hoeft dus niet preventief overal handgrepen te monteren. Je kunt de badkamer wel zo voorbereiden dat toekomstige aanpassingen eenvoudiger zijn.

Houd kranen en sanitair bereikbaar

Ook de positie en bediening van kranen telt mee. Een kraan die gemakkelijk te bedienen is, blijft prettiger wanneer kracht of beweeglijkheid in handen en armen afneemt.

Let daarnaast op de ruimte rondom wastafel en toilet. Kun je er gemakkelijk bij? Is er voldoende plek om te bewegen? Kun je het toilet bereiken zonder je tussen meubels of sanitair door te moeten wringen?

Een badkamer levensloopbestendig maken gaat uiteindelijk minder over speciale producten dan over ruimte, bereikbaarheid, grip en eenvoudige bediening.

Een keuken die prettig bruikbaar blijft

Ook in de keuken verraden dagelijkse gewoontes waar mogelijke problemen zitten.

Hoe vaak buk je om een zware pan uit een diep onderkastje te halen? Staat de magnetron erg hoog? Moet je op een krukje om bij spullen te komen die je regelmatig gebruikt?

Bij een nieuwe keuken is het daarom verstandig niet alleen te kijken naar hoeveel bergruimte je krijgt, maar vooral naar waar die bergruimte zit en hoe gemakkelijk je erbij kunt. Lades kunnen bijvoorbeeld praktischer zijn dan diepe onderkasten waarin spullen helemaal achterin verdwijnen.

Bewaar dagelijks gebruikte spullen bij voorkeur op een comfortabele hoogte. Zware voorwerpen hoeven niet helemaal onderin of bovenin te staan als daarvoor een betere plek beschikbaar is.

Apparatuur die je vaak gebruikt kan eveneens op een prettige werkhoogte worden geplaatst. Dat beperkt onnodig diep bukken of hoog reiken. Voldoende vrije ruimte rondom het werkblad maakt de keuken bovendien bruikbaarder wanneer je later meer bewegingsruimte nodig hebt.

Goede verlichting helpt je langer zelfstandig wonen

Verlichting wordt vaak als sfeermaker bekeken, maar in een levensloopbestendig huis heeft licht ook een duidelijke veiligheidsfunctie.

Vooral overgangen verdienen aandacht. Denk aan de trap, gang, entree en badkamer. Daar wil je hoogteverschillen, treden, deurposten en obstakels duidelijk kunnen zien.

Ook de nachtelijke route tussen slaapkamer en toilet is belangrijk. Je wilt voldoende zien zonder midden in de nacht meteen fel plafondlicht te hoeven gebruiken.

Zachte oriëntatieverlichting of verlichting met een bewegingssensor kan dan praktisch zijn. Automatische verlichting heeft bovendien het voordeel dat je in het donker niet eerst naar een lichtschakelaar hoeft te zoeken.

Denk bij een verbouwing daarom ook aan voldoende stopcontacten en elektrische aansluitingen op logische plaatsen. Achteraf extra stroompunten aanleggen is meestal lastiger dan ze tijdens werkzaamheden meteen meenemen.

Levensloopbestendig zonder zorguitstraling

Een hardnekkig misverstand rond een huis aanpassen voor ouderen is dat het interieur vervolgens op een zorgomgeving moet lijken.

Dat hoeft helemaal niet.

Een vlakke vloer past uitstekend in een modern interieur. Een ruime inloopdouche zie je in allerlei eigentijdse badkamers. Brede doorgangen maken kamers ruimtelijker en goede verlichting verbetert zowel sfeer als comfort.

Zelfs ondersteuning in badkamer en toilet hoeft niet automatisch een institutionele uitstraling te hebben. Veel oplossingen kunnen qua vorm, kleur en materiaal aansluiten bij gewoon sanitair en badkamerbeslag.

De slimste woningaanpassingen zijn vaak de maatregelen waarvan je nauwelijks merkt dat ze met ouder worden te maken hebben. Maak het huis nu prettiger en zorg tegelijkertijd dat het later bruikbaar blijft.

Welke aanpassingen kun je nu al voorbereiden?

Niet alles hoeft vandaag uitgevoerd te worden. Het is juist verstandig onderscheid te maken tussen maatregelen die direct wooncomfort opleveren en voorbereidingen waarvan je misschien pas veel later profiteert.

Aanpassingen waar je direct iets aan hebt

• betere verlichting;
• veilige en vlakke vloeren;
• minder drempels;
• comfortabele kranen;
• een ruime inloopdouche;
• logisch ingedeelde keukenkasten;
• vrije looproutes;
• een extra trapleuning.

Dit zijn keuzes die het dagelijkse wooncomfort verbeteren, ongeacht je leeftijd.

Voorbereidingen die later van pas kunnen komen

• versteviging achter badkamerwanden voor toekomstige steunpunten;
• voldoende elektrische aansluitingen op logische plaatsen;
• ruimte reserveren voor een mogelijke andere indeling;
• onderzoeken waar beneden eventueel een slaapkamer kan komen;
• bekijken of beneden een douche of complete badkamer gerealiseerd kan worden;
• voldoende ruime doorgangen creëren.

Juist tijdens een geplande verbouwing kunnen zulke voorbereidingen interessant zijn. Ze zijn vaak gemakkelijker mee te nemen wanneer een vloer, wand, badkamer of keuken toch al wordt aangepakt.

Wat kost een huis levensloopbestendig maken?

Daar is geen algemeen bedrag voor te noemen. Het verwijderen van een paar drempels of verbeteren van verlichting is van een heel andere orde dan een badkamerverbouwing, traplift of aanbouw met slaapkamer en badkamer.

Daarom is het vaak slimmer om niet te beginnen met de vraag wat een volledig levensloopbestendig huis kost. Vraag je eerst af: welke eigenschappen van mijn woning zouden later de grootste beperking kunnen worden?

Daarna kun je maatregelen prioriteren en waar mogelijk combineren met verbouwingen die toch al gepland staan.

Heb je vanwege een beperking daadwerkelijk een woningaanpassing nodig, dan kan in bepaalde situaties ondersteuning via de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) mogelijk zijn. Regelhulp van het ministerie van VWS geeft aan dat gemeenten ondersteuning bij woningaanpassingen kunnen bieden wanneer iemand door een beperking niet meer goed thuis kan functioneren. Welke mogelijkheden er zijn, hangt af van je persoonlijke situatie en gemeente. Informeer daarom bij je eigen gemeente voordat je werkzaamheden laat uitvoeren wanneer je denkt voor ondersteuning in aanmerking te komen.

Loop je huis eens door met je toekomstige zelf

De beste controle voor levensloopbestendig wonen is uiteindelijk geen eindeloze lijst met speciale woonvoorzieningen. Loop rustig door je eigen huis en stel bij dagelijkse handelingen een paar andere vragen dan normaal.

Bij de voordeur: kan ik hier gemakkelijk binnenkomen als lopen minder soepel gaat?

Op weg naar het toilet: kom ik drempels, losse kleden of smalle doorgangen tegen?

Op de trap: heb ik voldoende houvast en kan ik de treden goed zien?

In de badkamer: kan ik douchen wanneer lang staan lastig wordt?

In de keuken: kan ik mijn belangrijkste spullen pakken zonder diep te bukken of hoog te reiken?

In de slaapkamer: kan ik ’s nachts veilig bij het toilet komen?

Bij de indeling: wat gebeurt er wanneer ik de trap tijdelijk of permanent niet meer goed kan gebruiken?

Juist deze vragen maken duidelijk waar de zwakke plekken van een woning zitten. Misschien blijkt dat er nauwelijks iets hoeft te veranderen. Misschien zie je ineens dat de werkkamer beneden later een belangrijke functie kan krijgen. Of dat het verstandig is bij de volgende badkamerverbouwing net wat meer bewegingsruimte te creëren.

Een woning aanpassen bij minder mobiel worden hoeft daardoor geen enorme verbouwing te betekenen. Soms zit de winst in een betere lamp, een verdwenen drempel of een andere indeling. Op andere momenten is een grotere bouwkundige ingreep verstandig.

Het belangrijkste is dat je erover nadenkt voordat een obstakel een acuut probleem wordt. Zo blijft je huis niet alleen passen bij hoe je vandaag woont, maar ook bij hoe je er later prettig en zelfstandig wilt blijven wonen.

Veelgestelde vragen

Wat is levensloopbestendig wonen?

Levensloopbestendig wonen betekent dat een woning bruikbaar en comfortabel blijft wanneer je ouder wordt of minder mobiel wordt. Belangrijke ruimtes zijn goed bereikbaar en onnodige fysieke obstakels worden zo veel mogelijk beperkt.

Hoe maak ik mijn huis levensloopbestendig?

Begin bij dagelijkse looproutes en kijk naar drempels, deuren, trap, verlichting, badkamer, keuken en de bereikbaarheid van toilet en slaapkamer. Houd daarnaast rekening met aanpassingen die later nodig kunnen zijn.

Hoe maak je een badkamer levensloopbestendig?

Zorg voor voldoende bewegingsruimte, een vlakke en stroeve vloer, een gemakkelijk toegankelijke douche, goede verlichting en eenvoudig bedienbare kranen. Bij een verbouwing kun je ook stevige bevestigingsmogelijkheden voor toekomstige ondersteuning voorbereiden.

Wat kun je doen als traplopen moeilijker wordt?

Een tweede trapleuning, goede verlichting en veilige treden kunnen helpen. Wanneer traplopen echt lastig wordt, kun je een traplift of het samenbrengen van belangrijke woonfuncties op één verdieping onderzoeken.

Kun je een bestaande woning levensloopbestendig maken?

Ja, veel bestaande woningen kunnen gedeeltelijk of grotendeels worden aangepast. Wat mogelijk is, hangt af van de indeling, beschikbare ruimte, bouwkundige situatie en de behoeften van de bewoners.

Is een slaapkamer op de begane grond nodig?

Niet altijd. Het wordt vooral interessant wanneer je rekening wilt houden met een situatie waarin traplopen moeilijk wordt. Kijk dan ook of toilet en badkamer vanaf dezelfde woonlaag bereikbaar kunnen zijn.

Welke aanpassingen helpen om langer zelfstandig te wonen?

Denk aan minder drempels, goede verlichting, veilige vloeren, voldoende bewegingsruimte, een toegankelijke badkamer en een veilige trap. Ook een indeling waarbij belangrijke woonfuncties op één verdieping kunnen komen, kan helpen.